ĐỊNH LÝ PASCAL VÀ ỨNG DỤNG

ĐỊNH LÝ PASCAL VÀ ỨNG DỤNG

 

Trước hết ta phát biểu nội dung định lý:

 

Định lý Pascal:

Cho các điểm  cùng thuộc một đường tròn (có thể hoán đổi thứ tự). Gọi .

Khi đó các điểm thẳng hàng.

Chứng minh:

Gọi  

Áp dụng định lý Menelaus cho tam giác  đối với các đường thẳng , ta có:

                  

Mặt khác, theo tính chất phương tích của một điểm đối với đường tròn ta có:

Nhân (1),(2) và (3) theo vế, ta được:

Thế (4) vào (5), ta được

Vậy thẳng hàng (theo định lý Menelaus).

 

Đường thẳng PQR ở trên được gọi là đường thẳng Pascal ứng với bộ điểm .

Bằng cách hoán vị các điểm  ta thu được rất nhiều các đường thẳng Pascal khác nhau, cụ thể ta có tới 60 đường thẳng Pascal.

 

Chẳng hạn hình vẽ bên minh họa trường hợp các điểm ACEBFD.

Ngoài ra khi cho các điểm có thể trùng nhau (khi đó lục giác suy biến thành tam giác, tứ giác, ngũ giác), ví dụ  thì cạnh EF trở thành tiếp tuyến của đường tròn tại E , ta còn thu thêm được rất nhiều các đường thẳng Pascal khác nữa.

Hình vẽ dưới đây minh họa trường hợp các điểm ABCDEE, ABCCDD, AABBCC:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tiếp theo ta đưa ra các bài toán ứng dụng định lý Pascal:

 

Bài toán 1: (Định lý Newton)

Một đường tròn nội tiếp tứ giác  lần lượt tiếp xúc với các cạnh  tại .

Khi đó các đường thẳng  đồng quy.

Lời giải:

Gọi .

 là giao điểm của các tiếp tuyến với đường tròn tại  áp dụng
định lý Pascal cho các điểm , ta có:

           

Suy ra thẳng hàng.

Áp dụng định lý Pascal cho các điểm ta có:

           

Suy ra thẳng hàng.

Từ đó ta được thẳng hàng.

Vậy  đồng quy tại .

Chứng minh tương tự đối với đường thẳng  ta được điều phải chứng minh.

 

Bài toán 2:

Cho tam giác  nội tiếp trong một đường tròn. Gọi  lần lượt là các điểm chính giữa của các cung ;  là điểm tuỳ ý trên cung ; .

Chứng minh rằng đường thẳng chứa tâm  của đường tròn nội tiếp tam giác .

Lời giải:

 lần lượt là điểm chính giữa của các cung  nên  theo thứ tự là các đường phân giác của góc .

Suy ra

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

            ;

           

           

Vậy  thẳng hàng.

 

 

 

 

Bài toán 3: (Australia 2001)

Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O), đường cao đỉnh A, B, C lần lượt cắt (O) tại A’, B’, C’. D nằm trên (O), .

Chứng minh rằng: A”, B”, C”, trực tâm H thẳng hàng.

Lời giải:

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng.

Tương tự suy ra A”, B”, C”, H thẳng hàng.

 

Bài toán 4: (IMO Shortlist 1991)

P thay đổi trong tam giác ABC cố định. Gọi P’, P” là hình chiếu vuông góc của P trên AC, BC, Q’, Q” là hình chiếu vuông góc của C trên AP, BP, gọi .

Chứng minh rằng: X di chuyển trên một đường cố định.

Lời giải:

Ta có:

Nên các điểm  cùng thuộc một đường tròn.

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng.

Vậy X di chuyển trên đường thẳng AB cố định.

 

Bài toán 5: (Poland 1997)

Ngũ giác ABCDE lồi thỏa mãn: . Điểm F trong đoạn AB sao cho  

Chứng minh rằng: .

 

 

 

Lời giải:

Gọi , Q, R lần lượt là giao điểm của AD và BD với đường tròn đường kính PD, .

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng.

Lại có:

Từ đó dễ dàng có .

 

Bài toán 6:

Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O), A’, B’, C’ là trung điểm BC, CA, AB.

Chứng minh rằng tâm đường tròn ngoại tiếp các tam giác AOA’, BOB’, COC’ thẳng hàng.

Lời giải:

Gọi A”, B”, C” là trung điểm của OA, OB, OC. I, J, K là tâm các đường tròn ngoại tiếp các tam giác AOA’, BOB’, COC’. Khi đó I là giao điểm của các trung trực của OA và OA’, hay chính là giao điểm của B”C” và tiếp tuyến của đường tròn (O;OA”) tại A”. Tương tự với J, K.

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng.

Bài toán 7: (China 2005)

Một đường tròn cắt các cạnh của tam giác ABC theo thứ tự tại các điểm . .

Chứng minh rằng AL, BM, CN đồng quy.

Lời giải:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gọi .

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Suy ra  thẳng hàng.

Tương tự B, M, Q thẳng hàng, C, N, R thẳng hàng.

 Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Suy ra  thẳng hàng.

Tương tự P, Q, Y thẳng hàng, Z, P, X thẳng hàng.

Xét các tam giác ABC, PQR có: .

Áp dụng định lý Desargues suy ra các đường thẳng  đồng quy.

 

Bài toán 8: (Định lý Brianchon)

Lục giác ABCDEF ngoại tiếp một đường tròn.

Khi đó AD, BE, CF đồng quy.

 

 

Lời giải:

Ta sẽ chứng minh định lý này bằng cực và đối cực để thấy rằng Pascal và Brianchon là hai kết quả liên hợp của nhau.

Gọi các tiếp điểm trên các cạnh lần lượt là G, H, I, J, K, L. Khi đó GH, HI, IJ, JK, KL, LG lần lượt là đối cực của B, C, D, E, F, A.

Gọi

Theo Pascal cho lục giác GHIJKL ta có M, N, P thẳng hàng.

Mà M, N, P lần lượt là đối cực của AD, BE, CF nên suy ra AD, BE, CF đồng quy tại cực của đường thẳng MNP.

 

Bài toán 9:

Cho tam giác ABC, các phân giác và đường cao tại đỉnh B, C là BD, CE, BB’, CC’. Đường tròn nội tiếp (I) tiếp xúc với AB, AC tại N, M.

Chứng minh rằng MN, DE, B’C’ đồng quy.

Lời giải:

Gọi hình chiếu của C trên BD là P, hình chiếu của B trên CE là Q. 

Dễ chứng minh:

Nên M, N, P thẳng hàng.

Tương tự suy ra M, N, P, Q thẳng hàng.

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng, hay là MN, DE, B’C’ đồng quy tại S.

 

Bài toán 10:

Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O). Tiếp tuyến của (O) tại A, B cắt nhau tại S. Một cát tuyến quay quanh S cắt CA, CB tại M, N, cắt (O) tại P, Q.

Chứng minh rằng M, N, P, Q là hàng điểm điều hòa.

Lời giải:

Vẽ tiếp tuyến ME, MD của (O) cắt SA, SB tại  K, L.

Áp dụng định lý Newton cho tứ giác ngoại tiếp SKML ta có BE, AD, SM, KL đồng quy.

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy  thẳng hàng, hay , tức là .

Do DE là đối cực của M đối với (O) nên M, N, P, Q là hàng điểm điều hòa.

 

Bài toán 11: (Định lý Steiner)

Đường thẳng Pascal của các lục giác ABCDEF, ADEBCF, ADCFEB đồng quy.

Lời giải:

Gọi

Áp dụng định lý Pascal cho sáu điểm  ta có:

           

Vậy thẳng hàng.

Áp dụng định lý Desargues suy ra các đường thẳng

 đồng quy.

Hay đường thẳng Pascal của các lục giác ABCDEF, ADEBCF, ADCFEB đồng quy.

 

Bài toán 12: (Định lý Kirkman)

Đường thẳng Pascal của các lục giác ABFDCE, AEFBDC, ABDFEC đồng quy.

 

Ta đã biết ở trên là có 60 đường thẳng Pascal. Cứ 3 đường một đồng quy tạo ra 20 điểm Steiner. Trong 20 điểm Steiner cứ 4 điểm một lại nằm trên một đường thẳng tạo ra 15 đường thẳng Plucker. Ngoài ra 60 đường thẳng Pascal đó lại cứ 3 đường một đồng quy tạo ra 60 điểm Kirkman. Mỗi điểm Steiner lại thẳng hàng với 3 điểm Kirkman trên 20 đường thẳng Cayley. Trong 20 đường thẳng Cayley, cứ 4 đường một lại đồng quy tạo ra 15 điểm Salmon …

Để kết thúc xin đưa ra một số bài toán khác áp dụng định lý Pascal:

 

Bài toán 13: (MOSP 2005)

Cho tứ giác nội tiếp ABCD, phân giác góc A cắt phân giác góc B tại E. Điểm P, Q lần lượt nằm trên AD, BC sao cho PQ đi qua E và PQ song song với CD.

Chứng minh rằng .

 

Bài toán 14:

Các điểm P, Q trong tam giác ABC sao cho .

Chứng minh rằng .

 

Bài toán 15: (IMO Shortlist 2007)

Cho tam giác ABC cố định, các trung điểm  của BC, CA, AB tương ứng. Điểm P thay đổi trên đường tròn ngoại tiếp tam giác. Các đường thẳng  cắt lại đường tròn tại A’, B’, C’ tương ứng. Giả sử các điểm A, B, C, A’, B’, C’ đôi một phân biệt và các đường thẳng AA’, BB’, CC’ tạo ra một tam giác.

Chứng minh rằng diện tích của tam giác đó không phụ thuộc vào vị trí của P.

 

Bài toán 16:

Hai tam giác ABC, A’B’C’ có cùng đường tròn ngoại tiếp. Các cạnh của hai tam giác cắt nhau tại 6 điểm tạo ra một hình lục giác.

Chứng minh rằng các đường chéo của hình lục giác đó đồng quy.

 

Bài toán 17: (IMO 2010)

Điểm P nằm trong tam giác ABC với . Các đường AP, BP, CP cắt lại đường tròn ngoại tiếp tại K, L, M. Tiếp tuyến của đường tròn ngoại tiếp tại C cắt AB ở S. Giả sử .

Chứng minh rằng .

 

Bài toán 18: (MEMO 2010)

Đường tròn nội tiếp tam giác ABC tiếp xúc các cạnh BC, CA, AB tại D, E, F tương ứng. K là đối xứng của D qua tâm đường tròn nội tiếp. DE cắt FK tại S.

Chứng minh rằng AS song song BC.

 

Tác giả:

Bùi Diệp

  • Chia sẻ trên
Bạn có thể gửi thắc mắc tại đây
Bình luận bài viết